Marketing va merchandayzing: farqi nimada va ular qayerda kesishadi

Do‘konda ishlaydigan odamlar bu ikki so‘zni ko‘pincha bir ma’noda ishlatadi. Aslida merchandayzing — marketingning bir qismi, lekin juda aniq joyda ishlaydigan qismi: savdo zalida va javonda.

Marketing — keng doira

Marketing kompaniyaning butun bozor bilan munosabatini qamrab oladi:

• Bozor va mijozlarni o‘rganish
• Mahsulot va assortiment haqidagi qarorlar
• Narx siyosati
• Brend va reklama
• Sotuv kanallari va hamkorlar
• Mijozlarni ushlab qolish

Marketing qarori mijoz hali do‘konga kelmasidan oldin qabul qilinadi: u brendni qayerda ko‘radi, nimani kutadi, qayerga boradi.

Merchandayzing — xarid joyidagi ish

Merchandayzing mahsulot savdo nuqtasida qanday ko‘rinishini boshqaradi:

• Qaysi mahsulot qaysi javonda va qaysi balandlikda turadi
• Bitta mahsulotga nechta yuz ajratiladi
• Narx yorliqlari to‘g‘ri va o‘qiladigan holatdami
• Qo‘shimcha savdo joylari: kassa yoni, orol, javon uchi
• Reklama materiallari: vobler, stopper, plakat
• Mahsulot doim mavjudmi, bo‘sh joy qolmaganmi

Bu yerda maqsad — mijoz do‘konda ekan, kerakli mahsulotni tez topishi va qo‘shimcha xarid qilishi.

Asosiy farqlar

Merchandayzingning asosiy qoidalari

• Ko‘z darajasi — mijoz eng ko‘p qaraydigan balandlik. U yerga asosiy yoki foydaliroq mahsulotlar qo‘yiladi
• Brend bloki — bir brend mahsulotlari birga turganda yaxshiroq ko‘rinadi
• Mantiqiy guruhlash — mijoz qanday izlashiga qarab: kategoriya, maqsad, narx darajasi
• FIFO va FEFO — avval kelgan yoki yaroqlilik muddati oldin tugaydigan mahsulot oldinga qo‘yiladi
• Narx yorlig‘i — har doim mahsulot ostida va to‘g‘ri narx bilan
• Toza va to‘la javon — bo‘sh yoki chang bosgan javon savdoni to‘xtatadi

Planogramma

Yirik tarmoqlar va ishlab chiqaruvchilar javondagi joylashuvni sxema shaklida tuzadi — buni planogramma deyishadi. Unda har bir mahsulotning joyi va yuzlar soni ko‘rsatiladi. Planogramma javonni nazorat qilishni osonlashtiradi: merchandayzer surat orqali tekshiradi, rahbar esa barcha do‘konlarda bir xil tartib borligini ko‘radi.

Ular qayerda kesishadi

Eng yaxshi natija ikkala yo‘nalish bir xabar bilan ishlaganda bo‘ladi. Agar reklamada yangi mahsulot ta’mi e’lon qilingan bo‘lsa, do‘konda u ko‘rinadigan joyda, shu dizayndagi material bilan turishi kerak. Mijoz reklamani eslaydi, javonda taniydi va xarid qiladi. Aksincha bo‘lsa — reklama bor, mahsulot esa pastki javonda yashiringan — marketing byudjeti behuda ketadi.

Ishlab chiqaruvchi va do‘kon

• Ishlab chiqaruvchi o‘z mahsulotining javondagi o‘rni uchun kurashadi va ko‘pincha o‘z merchandayzerlarini yuboradi
• Do‘kon butun zalning savdosi haqida o‘ylaydi va turli brendlarni muvozanatlaydi

Kelishmovchilikni oldini olish uchun javon joyi, reklama materiallari va aksiyalar shartlari shartnomada yoki yozma kelishuvda belgilanishi kerak.

Kichik do‘kon uchun boshlang‘ich ro‘yxat

• Eng ko‘p sotiladigan mahsulotlar ko‘rinadigan va oson yetiladigan joydami
• Narxlar hammada yozilganmi
• Kassa yonida impulsiv xarid uchun mahsulot bormi
• Javonlar har kuni to‘ldirilib turiladimi
• Yangi mahsulot haqida mijozga xabar beradigan belgi bormi