Tayyor marketing tadqiqotlari: qayerdan topish va qanday tekshirish

Tayyor marketing tadqiqoti — boshqa tashkilot tomonidan allaqachon o‘tkazilgan va e’lon qilingan bozor hisoboti, sharh yoki ma’lumotlar to‘plami. U o‘z tadqiqotingizni boshlashdan oldin bozor haqida umumiy tasavvur olishning eng tez yo‘li. Lekin O‘zbekiston bozori bo‘yicha tayyor hisobotlar ko‘p sohalarda kam va ularning sifati turlicha.

Qayerdan izlash

Davlat statistikasi. Statistika agentligi aholi, daromad, iste’mol, korxonalar, savdo, qurilish va boshqa sohalar bo‘yicha ma’lumotlarni e’lon qiladi. Bu bozor hajmini baholash uchun eng asosiy manba.

Vazirliklar va idoralar. Soha bo‘yicha rasmiy hisobotlar va dasturlar: turizm, qishloq xo‘jaligi, sanoat, sog‘liqni saqlash.

Markaziy bank. Kreditlash, to‘lovlar, pul o‘tkazmalari, iqtisodiy sharhlar.

Xalqaro tashkilotlar. Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki, BMT agentliklari va boshqalar O‘zbekiston iqtisodiyoti va sohalari bo‘yicha sharhlar e’lon qiladi.

Soha uyushmalari va palatalar. Ba’zan a’zolar uchun yoki ochiq hisobotlar.

Tadqiqot va konsalting kompaniyalari. Pullik hisobotlar yoki ochiq qisqa versiyalar. Xalqaro kompaniyalar Markaziy Osiyo bo‘yicha umumiy hisobotlar tayyorlaydi.

Banklar va investitsiya kompaniyalari. Sohalar sharhlari, ayniqsa investorlar uchun.

Biznes OAV va tahliliy Telegram kanallar. Raqamlar va tendensiyalar sharhlari — lekin ularning birlamchi manbasini topish kerak.

Universitet tadqiqotlari. Dissertatsiyalar va ilmiy maqolalar — ba’zan noyob ma’lumot beradi.

Hisobotni qanday tekshirish

Har bir tayyor tadqiqotga quyidagi savollarni bering:

• Kim tayyorlagan? Tashkilotning obro‘si va manfaatlari — masalan, ishlab chiqaruvchi o‘z sohasini ijobiy ko‘rsatishi mumkin
• Qachon? Bir necha yil oldingi ma’lumotlar tez o‘zgaradigan bozorda eskirgan bo‘lishi mumkin
• Qanday usul bilan? So‘rovnoma, statistika, ekspert baholash — usul tasvirlanganmi
• Tanlov kim? Kimdan so‘ralgan, qancha odam, qaysi hududlar
• Ta’riflar qanday? Masalan, «kichik biznes» yoki «onlayn savdo» qanday aniqlangan
• Raqamlar boshqa manbalar bilan mos keladimi?

Agar usul va manba ko‘rsatilmagan bo‘lsa, raqamlarga ehtiyotkorlik bilan qarang.

Tayyor tadqiqotlarning cheklovlari

• Sizning aniq savolingiz uchun tayyorlanmagan
• Ko‘pincha butun mamlakat yoki mintaqa bo‘yicha — sizning shahringiz yoki segmentingiz uchun emas
• Raqobatchilar ham xuddi shu hisobotni o‘qiydi — bu sizga ustunlik bermaydi
• Ba’zi hisobotlar marketing maqsadida tayyorlanadi va bozorni bo‘rttirib ko‘rsatadi

Qanday foydalanish

Tayyor tadqiqotlar — boshlang‘ich nuqta. Ulardan foydalaning:

• Bozor hajmi va tendensiyalarni taxminan baholash uchun
• O‘z tadqiqotingiz uchun gipotezalar shakllantirish uchun
• Raqamlarni solishtirish va tekshirish uchun
• Investorlar va hamkorlar uchun kontekst sifatida, manbasini ko‘rsatgan holda

Keyin aniq savollaringiz uchun o‘z ma’lumotlaringizni yig‘ing: mijozlar bilan suhbatlar, savdo ma’lumotlari, raqobatchilar tahlili.

Manbalar jadvali

Topilgan har bir manbani jadvalga yozing: nom, tashkilot, sana, asosiy raqamlar, usul, havola, ishonchlilik bahosi. Bu jadval keyingi tadqiqotlarda vaqtni tejaydi va jamoa bir xil manbalardan foydalanadi.