Narxga ta’sir qiluvchi omillar: tovar yoki xizmat narxi nimaga bog‘liq

Narxni belgilashda o‘nlab omillar rol o‘ynaydi. Ularni ikki guruhga bo‘lish qulay: kompaniya nazorat qiladigan ichki omillar va bozor, iqtisodiyot hamda davlat tomonidan belgilanadigan tashqi omillar. Har ikki guruhni bilish narx qarorlarini asosli qiladi.

Ichki omillar

Xarajatlar. Ishlab chiqarish, xarid, ijara, maosh, logistika, marketing, soliqlar. Xarajatlar narxning pastki chegarasini belgilaydi. Doimiy xarajatlar (ijara, maosh) va o‘zgaruvchan xarajatlar (xom ashyo, qadoq) farqini bilish muhim: hajm oshganda bir birlikka to‘g‘ri keladigan doimiy xarajat kamayadi.

Kompaniya maqsadlari. Foyda, bozor ulushi, yangi bozorga kirish yoki omon qolish — har biri boshqa narx strategiyasini talab qiladi.

Pozitsiya va brend. Premium brend arzon narx bilan o‘z obrazini buzadi. Ommaviy brend esa yuqori narxda o‘z auditoriyasini yo‘qotadi.

Mahsulot xususiyatlari. O‘ziga xoslik, sifat, kafolat, servis, mahsulotning hayot sikli bosqichi. Yangi va noyob mahsulot uchun narx erkinligi ko‘proq.

Marketing kompleksi. Narx boshqa qarorlar bilan mos bo‘lishi kerak: qayerda sotiladi, qanday reklama qilinadi, qanday qadoqda.

Tashqi omillar

Talab va uning sezgirligi. Ba’zi tovarlarga talab narx o‘zgarganda kam o‘zgaradi — kundalik zarur mahsulotlar. Boshqalariga talab narxga juda sezgir — muqobillari ko‘p tovarlar. Sezgirlikni bilish narxni oshirish yoki tushirish oqibatini baholashga yordam beradi.

Raqobat. Raqobatchilar soni, ularning narxlari, farqlanish darajasi. Bir xil tovarlar bozorida narx erkinligi kam.

Iqtisodiy vaziyat. Aholi daromadlari, inflyatsiya, valyuta kursi. Import tovarlari narxi valyuta kursiga bog‘liq.

Yetkazib beruvchilar. Xom ashyo narxi va mavjudligi, yetkazish shartlari.

Davlat tartibga solishi. Ba’zi tovar va xizmatlar narxi tartibga solinadi, soliq va bojlar narxga kiradi. Narx bo‘yicha qoidalar va narxlarni ko‘rsatish talablarini tekshiring.

Savdo kanallari. Har bir vositachi — distribyutor, do‘kon, marketpleys — o‘z ulushini oladi. Qancha ko‘p bo‘g‘in, yakuniy narx shuncha yuqori.

Mavsumiylik. Talab yil davomida o‘zgaradi.

Psixologik omillar

• Kutilgan narx — mijoz ongida bu tovar qancha turishi kerakligi haqida tasavvur.
• Narx va sifat — ko‘pincha yuqori narx yuqori sifat belgisi deb qabul qilinadi.
• Solishtirish nuqtasi — mijoz narxni nimaga nisbatan baholaydi.
• Adolat hissi — narx o‘zgarishi tushunarli sababga egami.

Omillarni qanday tahlil qilish

1. Barcha xarajatlarni ro‘yxatga oling va bir birlikka hisoblang.
2. Asosiy raqobatchilar narxlarini muntazam kuzating.
3. Mijozlardan narx haqida to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘rang — nimaga nisbatan solishtirishadi.
4. Tashqi o‘zgarishlarni kuzating — valyuta, xom ashyo, qonunchilik.
5. Narx o‘zgarishlarining savdoga ta’sirini qayd qiling.

Xatolar

• Faqat bitta omilga qarash — masalan, faqat raqobatchi.
• Tashqi o‘zgarishlarga kech reaksiya — xarajat oshdi, narx esa eski.
• Mijoz psixologiyasini e’tiborsiz qoldirish.