Narx hisoblash formulasi: narxni xarajatlar va ustamadan qanday yig‘ish

Narx hisoblashning asosiy formulasi hammaga tanish: narx tannarx va ustamadan iborat. Lekin amalda xatolar aynan shu ikki qismda bo‘ladi: tannarxga barcha xarajatlar kiritilmaydi, ustama esa marja bilan chalkashtiriladi. Quyida formulani qismlarga ajratamiz — raqamlarsiz, mantiqni tushunish uchun.

Asosiy formula

Narx = to‘liq tannarx + ustama

Bu yerda to‘liq tannarx — bir birlik mahsulotga to‘g‘ri keladigan barcha xarajatlar, ustama esa shu xarajatlar ustiga qo‘shiladigan qism, u foydani va kutilmagan xarajatlar uchun zaxirani o‘z ichiga oladi.

Tannarx tarkibi

O‘zgaruvchan xarajatlar — har bir birlik bilan birga o‘sadi:

• xom ashyo va materiallar;
• qadoq;
• ishbay ish haqi;
• yetkazib berish;
• to‘lov tizimlari va marketpleys komissiyalari.

Doimiy xarajatlar — sotuv hajmidan qat’i nazar to‘lanadi:

• ijara;
• doimiy xodimlar maoshi;
• kommunal to‘lovlar;
• uskunalar amortizatsiyasi;
• dasturlar va obunalar;
• marketingning doimiy qismi.

Bir birlikka doimiy xarajat = oylik doimiy xarajatlar / oylik sotuv hajmi. Sotuv hajmi o‘zgarsa, bir birlik tannarxi ham o‘zgaradi — buni hisobga oling.

To‘liq tannarx = bir birlikka o‘zgaruvchan xarajatlar + bir birlikka doimiy xarajatlar

Ustama va marja farqi

Bu ikki tushuncha ko‘pincha chalkashtiriladi:

• Ustama — tannarxga nisbatan hisoblanadi: tannarx ustiga qancha qo‘shildi.
• Marja — sotuv narxiga nisbatan hisoblanadi: narxning qancha qismi foyda.

Bir xil narx va tannarxda ustama ko‘rsatkichi har doim marja ko‘rsatkichidan katta bo‘ladi. Agar maqsad ma’lum marja bo‘lsa-yu, uni ustama sifatida qo‘llasangiz, foyda rejadagidan kam chiqadi. Jamoada qaysi ko‘rsatkich bilan ishlashni kelishib oling.

Soliqlar va vositachilar

Yakuniy narxga quyidagilar ham ta’sir qiladi:

• Soliqlar — kompaniya soliq rejimiga qarab, masalan qo‘shilgan qiymat solig‘i narxga kiradimi yoki yo‘q.
• Vositachilar ulushi — distribyutor, do‘kon yoki marketpleys o‘z ulushini qo‘shadi.
• Chegirmalar — rejalashtirilgan aksiyalar uchun zaxira.

Shuning uchun hisob tartibi: zavoddan yoki xariddan boshlab, har bir bo‘g‘inni qo‘shib, xaridor to‘laydigan narxgacha.

Hisoblash tartibi

1. Barcha o‘zgaruvchan xarajatlarni bir birlikka hisoblang.
2. Oylik doimiy xarajatlarni yig‘ing.
3. Realistik oylik sotuv hajmini belgilang — optimistik emas.
4. Doimiy xarajatlarni bir birlikka taqsimlang.
5. To‘liq tannarxni toping.
6. Kerakli marjani belgilang va narxni hisoblang.
7. Soliqlar va vositachilar ulushini qo‘shing.
8. Natijani raqobatchilar narxi va mijoz uchun qadriyat bilan solishtiring.

Formula yetarli bo‘lmaganda

Formula pastki chegarani beradi, lekin yakuniy narxni emas. Agar hisoblangan narx bozordan ancha yuqori bo‘lsa — xarajatlarni qayta ko‘rib chiqing yoki farqni isbotlang. Agar ancha past bo‘lsa — ehtimol, siz mijoz qadrlaydigan mahsulotni arzon sotyapsiz.

Xatolar

• Faqat xom ashyoni hisoblash.
• O‘z vaqtingizni xarajatga kiritmaslik — egasi ham ishlaydi.
• Ustama va marjani chalkashtirish.
• Sotuv hajmini oshirib ko‘rsatish — doimiy xarajatlar noto‘g‘ri taqsimlanadi.
• Xarajatlar o‘zgarganda narxni qayta hisoblamaslik.