Xalqaro marketing strategiyasi: mahsulot bilan eksportga qanday chiqish

O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari uchun eksport — o‘sishning tabiiy yo‘li: meva-sabzavot, to‘qimachilik, qurilish materiallari, oziq-ovqat, IT xizmatlari. Lekin ichki bozorda ishlagan usullar xorijda ko‘pincha ishlamaydi. Xalqaro marketing strategiyasi qaysi bozorga, qanday mahsulot bilan va qaysi yo‘l bilan chiqishni belgilaydi.

Bozorni tanlash

Hamma mamlakatga birdaniga chiqish — resursni tarqatish. Bir-ikki bozorni tanlang va ularni quyidagi mezonlar bo‘yicha solishtiring:

• Talab — mahsulotingizga o‘xshash tovarlar u yerda sotiladimi va qanday hajmda;
• Kirish to‘siqlari — bojlar, sertifikatlar, texnik reglamentlar, savdo kelishuvlari;
• Logistika — masofa, transport yo‘llari, yetkazish muddati va xarajati;
• Raqobat — mahalliy ishlab chiqaruvchilar va boshqa eksportyorlar;
• Madaniy va til yaqinligi — muzokaralar va marketing qanchalik oson;
• To‘lov xavfsizligi — hamkorlar ishonchliligi, valyuta va bank tizimi.

Ko‘p kompaniyalar avval qo‘shni va til jihatdan yaqin bozorlardan boshlaydi, tajriba orttirgach uzoqroq bozorlarga chiqadi.

Mahsulotni moslash

Ichki bozordagi mahsulot xorijiy xaridorga to‘g‘ridan-to‘g‘ri mos kelmasligi mumkin:

• qadoq va yorliq — mamlakat tili va talablari bo‘yicha;
• o‘lchamlar, standartlar, tarkib talablari;
• ta’m va uslub afzalliklari;
• qadoq hajmi — chakana yoki ulgurji savdo uchun.

Ba’zan kichik o‘zgarish — yorliq, qadoq o‘lchami — mahsulotni yangi bozorga ochadi.

Kirish usuli

• To‘g‘ridan-to‘g‘ri eksport — o‘zingiz xaridorlarni topasiz va sotasiz. Nazorat ko‘p, lekin resurs ham ko‘p kerak.
• Distribyutor yoki agent — mahalliy hamkor savdoni o‘z zimmasiga oladi. Tez kirish, lekin nazorat kamroq.
• Xalqaro marketpleyslar — kichik partiyalar va iste’mol tovarlari uchun.
• Xususiy marka — xorijiy kompaniya uchun uning brendi ostida ishlab chiqarish.
• Qo‘shma korxona yoki filial — uzoq muddatli katta bozorlar uchun.

Hamkor tanlash

Distribyutor yoki agent — bozordagi yuzingiz. Tekshiring: soha tajribasi, mijozlar bazasi, raqobatchi brendlar bilan ishlaydimi, moliyaviy holati, oldingi hamkorlar fikri. Shartnomada hudud, eksklyuzivlik, savdo rejasi, marketing majburiyatlari va shartnomani bekor qilish shartlari aniq yozilsin.

Narx tamoyillari

Eksport narxi ichki narxdan farq qiladi. Unga ta’sir qiladi: yetkazish shartlari (Incoterms), logistika, boj va soliqlar, hamkorlar ustamasi, valyuta xavfi, maqsadli bozordagi raqobatchilar narxi. Narxni pastdan yuqoriga hisoblang — zavoddan xaridor javonigacha — va u bozor uchun realmi, tekshiring.

Sertifikatlar va hujjatlar

Ko‘p bozorlar sifat va xavfsizlik sertifikatlarini talab qiladi. Ularni olish vaqt oladi, shuning uchun bozorni tanlash bosqichida talablarni o‘rganing. Kelib chiqish sertifikati savdo kelishuvlari bo‘yicha imtiyozlar olish uchun ham muhim. Eksportni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha davlat tashkilotlari va dasturlari haqida rasmiy manbalardan ma’lumot oling.

Xorijiy xaridor bilan muloqot

• Taqdimot va katalog xaridor tilida, ingliz tilida ham.
• Xalqaro ko‘rgazmalar — xaridorlar bilan yuzma-yuz uchrashish uchun.
• Namunalar yuborish — xaridor sifatni ko‘rishi kerak.
• So‘rovga tez va aniq javob, vaqt farqini hisobga olgan holda.

Xatolar

• Bir vaqtda ko‘p bozorga chiqish.
• Birinchi partiya muvaffaqiyatidan keyin ishlab chiqarish quvvatini tekshirmaslik.
• Hamkor bilan og‘zaki kelishuv.
• Ichki bozordagi reklamani tarjima qilib ishlatish.